THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ CỘNG HÒA ÁO VÀ QUAN HỆ VỚI VIỆT NAM

              
1. Vài nét về lịch sử 

 - Trước Công nguyên đến năm 1918: Người La Mã đến chiếm các vùng phía Nam Sông Đa Nuýp, khai thác và tập hợp thêm một số vùng mới tạo thành nước Áo. Thời kỳ này, kinh tế, văn hóa phát triển nhanh, đường xá được xây dựng, một số nghề thủ công được phổ biến rộng rãi, các luật lệ ra đời, các khu đô thị dần dần được hình thành. Sau đó người Đức di cư sang vùng này, dần dần trở thành một cộng đồng lớn mạnh. Các dòng họ Đức thay nhau cai trị Áo; Dòng họ Babenberger cai trị 270 năm, Dòng họ Habsburger cai trị 600 năm (cho đến năm 1916). Sau thất bại trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất (1914 - 1918) Áo gặp nhiều khó khăn về kinh tế (Sản xuất công nghiệp đình trệ, thất nghiệp cao, lạm phát ở mức kỷ lục). Tháng 11/1918 Nước Cộng hòa Áo chính thức được thành lập. 

 - Giai đoạn 1918 - 1945: Chính trị nội bộ Áo gặp khủng hoảng do mâu thuẫn gay gắt giữa hai đảng cầm quyền (Đảng Dân chủ và Đảng Thiên chúa giáo). Tháng 3/1934, Đảng Quốc dân tuyên bố đòi sát nhập Áo vào Đức. Tháng 3/1938, Phát xít Đức tấn công Áo. Từ đó đến hết Chiến tranh Thế giới thứ II, Áo bị Phát xít Đức chiếm đóng hoàn toàn.

 - Giai đoạn 1945 đến nay: Tháng 04/1945, Áo được giải phóng khỏi Phát xít Đức và bị chia thành 4 vùng do Liên Xô, Mỹ, Anh và Pháp cai quản. Ngày 15/5/1955, bốn nước đồng minh ký Hoà ước với Áo, còn gọi là Hiệp ước quốc gia Áo (Staatsvertrag) và rút khỏi Áo. Ngày 26/10/1955, Áo ban hành đạo luật quy định về nền trung lập vĩnh viễn của Cộng hoà Áo và ngày này trở thành ngày Quốc khánh của Cộng hoà Áo. 

2. Hệ thống chính trị:
 - Áo theo chế độ cộng hòa nghị viện với mô hình nhà nước có cấu trúc cấp Chính quyền Liên bang, Chính quyền bang và Chính quyền xã.

 - Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, trực tiếp do dân bầu với nhiệm kỳ 6 năm. Tổng thống là tổng tư lệnh quân đội quốc gia, có quyền bổ nhiệm hoặc bãi miễn Nội các, các quan chức dân sự và đại diện của Áo ở nước ngoài và giải tán Quốc hội. Tổng thống chỉ có thể hành động theo đề nghị của Nội các hoặc từ chối hành động theo đề nghị của Nội các. Tổng thống Áo hiện nay là ông Heinz Fischer (Đảng Dân chủ xã hội)   

 - Cơ quan lập pháp bao gồm Hội đồng Liên bang (Thượng viện) và  Quốc hội Liên bang (Hạ viện). 

 - Hội đồng Liên bang (Bundesrat) là cơ quan đại diện cho lợi ích của các bang tại Liên bang, gồm các nghị sỹ được Hội đồng bang của các bang cử ra theo tỷ lệ thuận với dân số của từng bang (Tối thiểu là 3, tối đa là 12 nghị sỹ). Theo quy định của Hiến pháp, Hội đồng Liên bang có quyền phủ quyết các đạo luật đã được Quốc hội thông qua. Tuy nhiên, trong thực tế nếu Quốc hội đưa ra “Nghị quyết kiên quyết” (Beharrungsbeschluss), thì việc việc phủ quyết không còn hiệu lực. Hội đồng Liên bang có nhiệm kỳ 5 hoặc 6 năm.  

 - Quốc hội Liên bang (Nationalrat) là cơ quan đại diện của nhân dân, do dân trực tiếp bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội Liên bang có nhiệm vụ ban hành các văn bản pháp luật, giám sát việc thực thi pháp luật và là diễn đàn chính trị của các đảng phái. Chỉ có các đảng đạt được từ 4 % số phiếu bầu trong kỳ bầu cử Quốc hội Liên bang mới được có mặt trong Quốc hội Liên bang. Tổng số ghế trong Quốc hội Liên bang (nhiệm kỳ 24) hiện nay là 183, được phân cho các đảng như sau: Đảng Dân chủ xã hội (57 ghế), Đảng Nhân dân (51 ghế), Đảng Tự do (34 ghế), Đảng vì Tương lai nước Áo (21 ghế) và Đảng Xanh (20 ghế). Chủ tịch Quốc hội Liên bang hiện nay là bà Barbara Prammer (Đảng Dân chủ xã hội). 

 - Chính phủ Liên bang: Nội các Chính phủ Liên bang là một tổ chức có tính chất đoàn thể, chỉ chịu trách nhiệm về công việc trao cho chính phủ. Trách nhiệm đối với các công việc còn lại thuộc về các Bộ trưởng Liên bang. Nội các có thẩm quyền quyết định các dự luật trước khi trình Quốc hội. Vì Nội các áp dụng nguyên tắc nhất trí, nên tất cả các dự luật đưa ra đều phải có tất cả chữ ký của các bộ trưởng. Do vậy, bộ trưởng nào cũng có quyền phủ quyết và không thể quyết định được điều gì nếu nó đi ngược lại ý muốn của bộ trưởng khác. Thủ tướng và các bộ trưởng do Tổng thống bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm. Thủ tướng thường là chủ tịch đảng đạt được nhiều phiếu nhất trong kỳ bầu cử Quốc hội Liên bang. Thủ tướng điều hành công việc của Nội các, nhưng không có quyền chỉ thị cho các bộ trưởng. Trong một liên minh, Thủ tướng chia quyền điều phối nội các cho Phó Thủ tướng, thường là chủ tịch của đảng liên minh trong chính phủ. Số lượng bộ trưởng trong mỗi nội các khác nhau. Việc phân ghế bộ trưởng tùy thuộc vào kết quả đàm phán giữa các đảng liên minh. Chính phủ hiện nay là chính phủ liên minh giữa Đảng Dân chủ xã hội và Đảng Nhân dân lãnh đạo. Thủ tướng hiện nay là ông Werner Faymann (Đảng Dân chủ xã hội), nhiệm kỳ Chính phủ 24 từ ngày 02.12.2008.

 - Bầu cử: Tất cả các thiết chế chính trị được thiết lập phù hợp với hiến pháp đều trực tiếp hoặc gián tiếp có nguồn gốc từ 3 cuộc bầu cử, đó là bầu Quốc hội Liên bang, bầu Tổng thống và bầu Quốc hội các bang. Mọi công dân Áo đủ 16 tuổi đều có quyền tham gia bầu cử trên cơ sở bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín. Ngoài ra còn có các công cụ của nền dân chủ trực tiếp như trưng cầu dân ý và sáng kiến công dân, cho phép công dân tham gia trực tiếp vào quá trình quyết định các vấn đề chính trị. 

Kết quả kỳ bầu cử Quốc hội Liên bang gần đây nhất (ngày 28/9/2008): Đảng Xã hội dân chủ (29,4%), Đảng Nhân dân (26,0%), Đảng Xanh (10.1%), Đảng Tự do (17,7%), Đảng vì Tương lai nước Áo (10,8%).  

 - Nền hành chính cấp bang: Áo có 9 bang, trong đó Viên vừa là thủ đô, vừa là một bang. Đứng đầu mỗi bang là Thống đốc bang. Trong những vấn đề liên quan đến bang, vai trò của Thống đốc bang cũng tương tự như vị trí của Thủ tướng Liên bang đối với các bộ trưởng của mình - tức là không phải quan hệ của cấp trên với cấp dưới. Đối với những vấn đề quan trọng của bang, chính quyền bang quyết định như là một tổ chức mang tính tập thể. Đối với những vấn đề liên quan gián tiếp đến quản lý của Liên bang, Thống đốc bang hành động theo thẩm quyền hành chính, một mặt phải thực hiện các chỉ thị của Bộ trưởng Liên bang, mặt khác được quyền ra chỉ thị cho các thành viên thuộc chính quyền bang thực hiện.

 3. Kinh tế:

 - Áo là nước công nghiệp phát triển với phúc lợi xã hội cao. Năm 2007, tăng trưởng kinh tế đạt 3,3%, GDP 270,2 tỷ EUR, thu nhập bình quân đầu người 31.400 EUR. Áo có thế mạnh về các ngành công nghiệp như luyện kim, cơ khí chế tạo, chế biến gỗ, điện tử, dệt, may mặc, sứ thuỷ tinh (chiếm 30,4%) và các ngành dịch vụ như ngân hàng, bảo hiểm (chiếm 67,8%).   

 - Kinh tế của Áo phụ thuộc rất lớn vào ngoại thương, chủ yếu giao thương với các nước Châu Âu, đặc biệt với Đức.

 - Áo hiện có 3,5 triệu người lao động; tỷ lệ thất nghiệp 7,9% (12/2008). 

 - Kể từ đầu 2008 nền kinh tế Áo gặp một số khó khăn do giá nhiên liệu và lương thực tăng cao, đồng EURO mạnh lên và bị ảnh hưởng bởi sự suy giảm của thị trường tài chính quốc tế. 

 - Về thương mại, Áo chủ yếu xuất khẩu máy móc, động cơ mô tơ, hoá chất, thép, giấy, thực phẩm… nhập khẩu máy móc, hoá chất, hàng kim khí, xăng dầu, thực phẩm… Thị trường chính của Áo bao gồm Đức 31,3%, Italia 8,7%, Mỹ 5,9%, Thụy Sỹ 5,2%, Pháp 4,2%, Anh 4%.

 - Một số công ty và tập đoàn lớn của Áo: Tập đoàn hóa chất OMV, Tập đoàn Bưu chính viễn thông Áo, Tập đoàn BML, Tập đoàn Siemens Áo ...

 - Viện trợ của Áo cho các nước đang phát triển năm 2007 đạt trên 1 tỷ EUR, tập trung chủ yếu cho 5 khu vực là Trung Mỹ, Sahara, Đông Phi, Nam Phi, Himalaya. Tuy không phải là khu vực ưu tiên, nhưng Đông Nam Á cũng nhận được viện trợ phát triển của Áo.

4. Đối ngoại:

 -  Áo thực thi chính sách “Trung lập vĩnh viễn” từ năm 1955, theo đó Áo coi trọng quan hệ với tất cả các nước trên thế giới, ưu tiên quan hệ với các nước láng giềng, tích cực đóng góp vào hoạt động của các tổ chức quốc tế. 

 - Gia nhập EU năm 1995, Áo là nước được lợi rất nhiều qua việc EU mở rộng sang phía Đông. Các nước EU mới trở thành thị trường xuất khẩu và đầu tư quan trọng của Áo. 

 - Từ những năm 90, Áo tăng cường chính sách hợp tác với các nước Châu Á (nhất là Trung Quốc, Nhật, Hàn Quốc). Ngoài ra, Áo duy trì quan hệ tốt với các nước Trung Đông (10 % thương mại của Áo là với các nước Trung Đông).

 - Hiện nay, Áo có quan hệ ngoại giao với hầu hết các nước trên thế giới và tham gia vào nhiều tổ chức quốc tế như: AfDB, AsDB, BIS, BSEC (quan sát viên), CE, CEI, CERN, EAPC, EBRD, ECE, EIB, EMU, ESA, EU, FAO, G- 9, IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ICFTU, ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, ISO, ITU, MINURSO, NAM (khách mời), NEA, NSG, OAS (quan sát viên), OECD, OPCW, OSCE, PCA, PFP, UN, UNCTAD, UNDOF, UNESCO, UNFICYP, UNHCR, UNIDO, UNIKOM, UNITAR, UNMIBH, UNMIK, UNMISET, UNMOGIP, UNMOT, UNOMIG, UNTSO, UPU, WCL, WCO, WEU (quan sát viên), WFTU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTrO, ZC.

 - Áo là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ các nhiệm kỳ 1973 – 1974, 1991 - 1992 và 2009 - 2010.

QUAN HỆ GIỮA VIỆT NAM VÀ ÁO

1. Chính trị:
- Ngày 01/12/1972 Việt Nam và Áo thiết lập quan hệ Ngoại giao.
- Tháng 7/1991 Việt Nam mở Đại sứ quán thường trú tại Áo.
- Ngày 21/9/1998 Áo mở Đại sứ quán thường trú tại Việt Nam.

Trao đổi đoàn:
Phía Áo: Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Wolfgang Schallenberg và Bộ trưởng Kinh tế và Giao thông Viktor Klimar thăm Việt Nam tháng 1/1994; Chủ tịch Phòng Kinh tế Liên bang Leopol Maderhammer tháng 2/1994; Tổng thống Liên bang Thomas Klestil tháng 3/1995; Chủ tịch Quốc hội Liên bang Heinz Fischer (nay là Tổng thống Liên bang) tháng 4/1997; Thủ tướng Liên bang Wolfgang Schuessel dự Hội nghị ASEM 5 tại Hà Nội tháng 10/2004; Quốc vụ khanh Bộ Giao thông, Sáng kiến và Công nghệ Eduard Mainoni tháng 7/2005; Bộ trưởng Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Elisabeth Gehrer tháng 10/2005; Chủ  tịch Hội đồng liên bang Sissy Roth-Halvax tháng 5/2006; Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Hans Winkler tháng 9/2006; Bộ trưởng Giao thông, Sáng kiến và Công nghệ Johannes Hahn tháng 4/2007; Bộ trưởng Kinh tế và Lao động Martin Bartenstein tháng 3/2008.

Phía Việt Nam: Thủ tướng Phan Văn Khải thăm chính thức tháng 4/1998; Phó Chủ tịch Quốc hội Mai Thúc Lân tháng 5/2002; Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa tháng 9/2005; Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tháng 6/2008. Ngoài ra còn có các đoàn thuộc Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Ban Đối ngoại TW … sang Áo nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm.

2. Kinh tế:
- Quan hệ thương mại giữa hai nước được thiết lập từ những năm 1970. Thương mại song phương giữa hai nước những năm gần đây có phát triển nhưng còn ở mức khiêm tốn so với tiềm năng của hai nước. Năm 2007, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Áo đạt 175,6 triệu USD trong đó Việt Nam nhập khẩu 63,7 triệu USD và xuất khẩu 111,9 triệu USD (Năm 2006: 140 triệu USD). Các mặt hàng ta xuất sang Áo là giầy dép, máy vi tính, hàng dệt may, linh kiện điện tử, túi xách, va li ... và nhập từ Áo chất dẻo nguyên liệu, máy móc thiết bị, phụ tùng, tân dược, gỗ và các sản phẩm gỗ.

- Tính đến tháng 3/2008 Áo có 10 dự án với tổng số vốn 12,4 triệu USD, đứng thứ 54 trong tổng số 82 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam và đứng thứ 10 trong EU. 

- Năm 1995, hai nước thoả thuận thành lập Tổ công tác hỗn hợp nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực kinh tế, thương mại và đầu tư. Cho đến nay hai nước đã tiến hành 7 kỳ họp, lần cuối cùng tại Viên vào tháng 5/2008.

3. Hợp tác phát triển:

- Áo tài trợ cho Việt Nam trên 3 lĩnh vực trọng tâm: Đường sắt, y tế và giáo dục đào tạo. Đây là những ngành Áo có thế mạnh cũng như có kinh nghiệm thực hiện các dự án tại các nước đang phát triển.

- Viện trợ phát triển (ODA) của Áo thực chất là một hình thức tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, theo đó các nước nhận ODA phải mua thiết bị của Áo thông qua một công ty Áo.

- Tín dụng của Áo có tính ưu đãi tương đối thấp (Lãi suất từ 1,55 % đến 3 %/ năm, thời hạn trả nợ 15 - 17 năm, thời gian ân hạn 4 - 5 năm, tỷ lệ không hoàn lại chỉ khoảng 25 - 30%).

- Đến nay hai nước đã ký 12 hiệp định tín dụng với tổng giá trị tài trợ 137,8 triệu Euro.

- Viện trợ không hoàn lại của Áo : Dự án "Phục hồi máy kéo" trị giá 1,06 triệu US$, nhằm mục đích khôi phục 1.500 máy kéo được nhập từ Áo năm 1980 và Dự án "Nghiên cứu phát triển công nghệ sau thu hoạch lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long" trị giá 575.000 EURO. Cả hai dự án này đã kết thúc.

4. Văn hoá, giáo dục, du lịch:

- Quan hệ hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Áo có những bước phát triển tích cực. Năm 2006, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Áo tại Hà Nội, Nhạc viện Hà Nội phối hợp với Nhà hát Opera Áo tổ chức dàn dựng và biểu diễn tại Hà Nội vở opera “Cây sáo thần” của Nhà soạn nhạc vĩ đại người Áo Mozart. Vở nhạc kịch đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả Hà Nội. Ngoài ra, Áo có cử một số nghệ sỹ sang Nhạc viện Hà Nội giảng dạy trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, giữa hai nước cho đến nay chưa ký kết Hiệp định hợp tác văn hóa, nên việc trao đổi các đoàn văn hóa nghệ thuật và tổ chức các sự kiện văn hoá tại mỗi nước chưa thực sự diễn ra sôi động.  

- Về giáo dục, thông qua Chương trình hợp tác ASEA-UNINET, hàng năm Áo cung cấp cho Việt Nam khoảng 20 học bổng đào tạo sau đại học. Ngoài ra, Đại sứ quán Áo tại Hà Nội hỗ trợ một số tài liệu, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập cho các trường đại học có  đào tạo tiếng Đức tại Hà Nội.

- Về du lịch, số lượng khách du lịch Áo vào Việt Nam chưa nhiều. Nguyên nhân chính là vì người Áo còn ít biết về Việt Nam.

5. Các hiệp định hai bên đã ký kết:
- Hiệp định thương mại và thanh toán  - 1980
- Hiệp định xử lý nợ của Việt Nam đối với Áo  - 1994
- Hiệp định vận tải hàng không Việt Nam – Áo -  1995
- Thỏa thuận thành lập nhóm hỗn hợp để thúc đẩy  quan hệ thương mại  
1995
- Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư -  1995
- Hiệp định hợp tác trong lĩnh vực đường sắt - 1995 
- Hiệp định hợp tác y tế - 1995
- Hiệp định tránh đánh thuế hai lần - 2008
- Hiệp định công nhận văn bằng đại học của nhau - 2008

                                                                                               Tháng 1/2009